Literatuurgeschiedenis

Rotterdamse razzia wordt niet langer verzwegen
PIETER KLEIN BEERNINK

7  september 2023  STAN HUYGENS JOURNAAL

Een oorlogsepisode waarover in Rotterdam lang niet werd gesproken, is de razzia van november 1944. Zo’n 52.000 Rotterdammers én Schiedammers werden zonder pardon opgepakt en op transport gezet.

In groepen werden de mannan afgevoerd tijdens de razzia van 1944.
In groepen werden de mannan afgevoerd tijdens de razzia van 1944.

Ⓒ FOTO STADSARCHIEF ROTTERDAM

Door de opmars van de geallieerden vanuit het zuiden, waren de Duitse bezetters bang dat de resterende ’weerbare mannen’ in de al zwaar getroffen stad zich tegen hen zouden keren. De Duitsers wilden zich zo geruisloos mogelijk terugtrekken. Met ruim 500 doden, duizenden getraumatiseerde thuiskomers en verscheurde families als gevolg.

,,Niemand tussen 17 en 40 jaar kon aan het transport ontkomen. Het gold voor alle mannen en alle beroepen, of je nu bakker, apotheker, dokter of ambtenaar was. Het ontwrichtte de hele samenleving in de kapot geschoten stad”, zegt voormalig ABN-man Jan Willem Cleijpool, wiens vader ook werd afgevoerd. ,,Mannen werden op transport gezet, bijeengepakt in veewagens en vrachtwagens zonder eten en zonder sanitair. Ook in smerige schepen die vlak daarvoor nog kolen of ijzererts hadden geladen. Meerdere treinen werden beschoten door de geallieerden, die dachten dat het ging om vervoer van Duitse troepen. Andere mannen moesten kilometers lopen door de stromende regen.”

Jan Willem Cleijpool (l.) en Hans Rijnierse op de plek waar het monument zal komen.
Jan Willem Cleijpool (l.) en Hans Rijnierse op de plek waar het monument zal komen.

Ⓒ FOTO ROEL DIJKSTRA

Cleijpools vader kwam terug na de oorlog. ,,Thuis werd er nooit over gesproken, zoals in veel andere Rotterdamse gezinnen. Zij hadden in Rotterdam de Hongerwinter achter zich.’Terwijl jullie mooi in Duitsland zaten’, was de gedachte bij de achterblijvers”, zegt Cleijpool. ,,Zij realiseerden zich niet dat de mannen wèl met een geweer in de rug werden afgevoerd.” Dat ze dwandarbeid moesten verrichten onder erbarmelijke omstandigheden, werd evenmin begrepen: ,,Na de oorlog ging iedereen aan de slag met de wederopbouw van de stad. Niemand wilde nog aan de oorlog denken.”

Maar dit Rotterdamse oorlogshoofdstuk mag niet zomaar worden vergeten, vinden Cleijpool en zijn mede-initiatiefnemer, razzia-zoon René Versluis. Op de Maaskade, op de plek waar de terugkomers weer in Rotterdam aan de wal werden gezet, laten zij het Razziamonument verrijzen, dat op 10 november wordt onthuld.

Zij vonden een warme voorvechter in voormalig Sodexo-topper Hans Rijnierse, die niet alleen mede-financier is maar die zich ook opstelt als ambassadeur: ,,Moet je nagaan: bij de Tweede Wereldoorlog in Rotterdam denkt iedereen aan het bombardement. Dat maakte naar schatting 600 slachtoffers. Als je dat vergelijkt met de ruim 500 slachtoffers van de razzia en de transporten die daarop volgden, dan snap je meteen wat het in die tijd, in die vernielde stad heeft betekend.”

De twee beelden uit het razzia-monument tijdens de onthulling in 2021, met op de achtergrond Gerard Cox (l.), kunstenaar Anne Wenzel en burgemeester Ahmed Aboutaleb.
De twee beelden uit het razzia-monument tijdens de onthulling in 2021, met op de achtergrond Gerard Cox (l.), kunstenaar Anne Wenzel en burgemeester Ahmed Aboutaleb.

Ⓒ FOTO ANP

De totale kosten van het monument zijn €375.000. Vele partijen hebben al bijdragen geleverd, van het vfonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds tot de gemeente en het Rotterdamse bedrijfsleven. ,,Nog €40.000 hebben we nodig voor onze ANBI-stichting Razzia Monument Roterdam”, zegt Cleijpool.

Rederij Speedo meldde zich al om met een rondvaartboot de onthulling aan de Maaskade te ondersteunen, die wordt verricht door burgemeester Ahmed Aboutaleb. Daarna is de Rotterdamse razzia niet langer een verzwegen oorlogshoofdstuk.